اشاراتى آمده است . بعضى از مفسران كه نتوانسته‌اند ميان « اجل حتمى » و « اجل معلق » فرق بگذارند به اين گونه احاديث حمله كرده و آن را مخالف نصوص قرآنى دانسته‌اند كه حد عمر انسان را ثابت و لا يتغير مىداند ( 1 ) . توضيح اينكه : بدون شك انسان داراى دو گونه سر آمد و اجل است : سر آمد و اجل حتمى كه پايان استعداد جسم انسان براى بقاء است ، و با فرا رسيدن آن هر چيز به فرمان الهى پايان مىگيرد . سر آمد و اجل معلق كه با دگرگونى شرائط دگرگون مىشود ، فى المثل انسانى دست به انتحار و خودكشى مىزند در حالى كه اگر اين گناه كبيره را انجام نمىداد سالها زنده مىماند ، و يا بر اثر روى آوردن به مشروبات الكلى و مواد مخدر و شهوترانى بى حد و حساب توانايى جسمى خود را در مدت كوتاهى از دست مىدهد ، در حالى كه اگر اين امور نبود ساليان بسيارى مىتوانست عمر كند . اينها امورى است كه براى همه قابل درك و تجربه است ، و احدى نمىتواند آن را انكار كند . در زمينه حوادث ناخواسته نيز امورى وجود دارد كه مربوط به اجل معلق است كه آن نيز قابل انكار نمىباشد . بنا بر اين اگر در روايات فراوانى آمده است كه انفاق در راه خدا يا صله رحم عمر را طولانى و بلاها را بر طرف مىسازد در حقيقت ناظر به همين عوامل است . و هر گاه ما اين دو نوع اجل و سرآمد عمر را از هم تفكيك نكنيم درك بسيارى از مسائل در رابطه با « قضا و قدر » و « تاثير جهاد و تلاش و كوشش

--> ( 1 ) تفسير « آلوسى » جلد 22 صفحه 164 ( ذيل آيات مورد بحث ) .